تبلیغات
دانستنی های ماهیان زینتی - فایتر

اطلاعاتی در مورد فایتر

مقدمه

    ماهی فایتر یکی از مشهور ترین گونه های آبزی دانی و زینتی است که شهرتی جهانی دارد .

ماهی فایتر در جنس Betta   رده بندی می شود بخوانید :

    جنس Betta پر گونه ترین جنس در زیر راسته ANABANTOIDEI است .

دست كم 57 گونه از بتاها امروزه رده بندی و توصیف شده اند و چندین گونه نیز به تازگی كشف شده و پیوسته به تعداد آنها افزوده می شود .

جنس Betta   توسط Peter  Bleeker   در 1850 ابداع شد . وی پزشكی هلندی در ارتش هند شرقی بود .

كلمه بتا از بخش دوم واژه محلی Waderbetah  گرفته شده .

گونه های امروزین جنس Betta   به قرار زیرند :

Betta akarensis                           Regan, 1910

Betta albimarginata                    Kottelat & Ng, 1994

Betta anabatoides                       Bleeker, 1851

Betta balunga                              Herre, 1940

Betta bellica                                Sauvage, 1884

Betta breviobesus                        Tan & Kottelat, 1998

Betta brownorum                        Witte & Schmidt, 1992

Betta burdigala                            Kottelat & Ng, 1994

Betta channoides                         Kottelat & Ng, 1994

Betta chini                                   Ng, 1993

Betta chloropharynx                   Kottelat & Ng, 1994

Betta coccina                               Vierke, 1979

Betta dimidiata                            Roberts, 1989

Betta edithae                                Vierke, 1984

Betta enisae                                  Kottelat, 1995

Betta  falx                                     Tan & Kottelat, 1998

Betta  foerschi                              Vierke, 1979

Betta  fusca                                   Regan, 1910

Betta hipposideros                        Ng & Kottelat, 1994

Betta imbellis                                Ladiges, 1975

Betta livida                                    Ng & Kottelat, 1992

Betta macrostoma                         Regan, 1910

Betta miniopinna                          Tan & Tan, 1994

Betta ocellata                               de Beaufort, 1933

Betta patoti                                   Weber & de Beaufort, 1922

Betta persephone                          Schaller, 1986

Betta pi                                         Tan, 1998

Betta picta                                   (Valenciennes, 1846)

Betta pinguis                                Tan & Kottelat, 1998

Betta prima                                  Kottelat, 1994

Betta pugnax                                (Cantor, 1849)

Betta pulchra                            Tan & Tan, 1996

Betta renata                              Tan, 1998

Betta rubra                               Perugia, 1893

Betta rutilans                           Witte & Kottelat, 1991

Betta schalleri                          Kottelat & Ng, 1994

Betta simorum                          Tan & Ng, 1996

Betta simplex                            Kottelat, 1994

Betta smaragdina                     Ladiges, 1972

Betta spilotogena                     Ng & Kottelat, 1994

Betta splendens                        Regan, 1910

Betta strohi                              Schaller & Kottelat, 1989

Betta taeniata                          Regan, 1910

Betta tomi                                Ng & Kottelat, 1994

Betta tussyae                           Schaller, 1985

Betta unimaculata                  (Popta, 1905)

Betta waseri                            Krummenacher, 1986           

    در مورد بسیاری از گونه های بتا در بین ماهی شناسان یگانگی نظر وجود ندارد . گاهی برخی از آنها چند ماهی گوناگون را یك گونه واحد محسوب می كنند و در مقابل عده ای دیگر هر ماهی را یك گونه جداگانه به حساب می آورند .

نابسامانی های سیستماتیك باعث شده كه بیشتر بتاهای تازه كشف شده را در گروههایی (Groups  ) دسته بندی می كنند . ماند گروه واسری ( Waseri  group  ) یا گروه آناباتوائیدس (Anabatoides  ) و گروه یونی ماكیولاتا (Unimaculata  ) و گروههای گوناگون دیگر .

هر كدام از این گروهها شامل گونه هایی است كه مثلا در زیستگاه ، رفتار و تولید مثل مشابهند و معمولا سعی می شود که ماهیان تازه کشف شده را با ماهیان مشابه قدیمی تر در یک گروپ قرار دهند .

   به غیر از سیستماتیك و گروه بندی ماهیان این جنس ، گونه های بسیاری نیز یافت شده اند كه داده های دسته بندی در مورد آنها بسیار سست است . معمولا این ماهیان به نام محل جغرافیایی و محدوه ای که در آن یافت شده اند نام گذاری می شوند مانند بتاهای بانگ بین یا Betta . sp  Bung  Bihn  كه در منطقه ای از ویتنام در تابستان سال 2000 توسط Gonin  & Laird  گزارش شده اند .

    در مورد دسته بندی ماهیان بتا عامل اختلاف زای دیگر تفاوت در شیوه تولید مثلی است .

 به طور كلی می توان گونه های بتا را به 2 گروه دسته بندی نمود .

یك گروه در زمان تولید مثل لانه حبابی می سازند و گروه دیگر به جای ساخت لانه ای از حباب ، تخم ها و نوزادان را در دهان خود نگه می دارند .

    به علت این دو بستگی و اختلاف ، برخی ماهی شناسان ( و از جمله اینجانب ) معتقدند كه باید ماهیان بتای دهان تفریخی را در جنس جداگانه ای با نام بتاهای كاذب یا Pseudobetta   (سودو بتا ) رده بندی نمود ؛ پیشنهادی كه شاید روزی عملی شود .       

    آشناترین گونه این جنس ـ و البته یكی از آشناترین ماهیان برای آكوآریوم دارها و رفتار شناسان ـ ماهی Betta splendens   با نام عمومی ماهی جنگجوی سیامی (Siamese  fighting  fish  ) یا ماهی جنگنده یا فایتر (Fighter  ) است . 

همانطور كه پیش تر خواندید ، واژه Betta  از كلمه محلی waderbetah  گرفته شده .

گویش درست این کلمه Bet – tah است ولی اشتباها رایج شده که آن را مانند دومین حرف الفبای یونانی (β ) , Beta ؛ تلفظ کنند .             

 واژه splendens  هم كه نام گونه این ماهی است به معنی درخشان و با شکوه (Glittering  , Bright  ) است .

سیام (Siam  )  هم نام پیشین تایلند بوده است .

 همچنین رفتار ویژه پرخاشگرانه این ماهی سبب شده كه آن را جنگجو بنامند .

بنا به عقیده Axelrod  نخستین خاستگاه ماهی فایتر رودخانه Metang  در تایلند (سیام پیشین ) بوده است .

ولی به طور كلی می توان از تایلند ، ویتنام و كامبوج ( Cambodia  ) به عنوان خاستگاه این ماهی نام برد . 

    تجارت آكواریوم سبب گسترش وسیع ماهی جنگجوی سیامی شده و گزارش های مستندی از معرفی این ماهی به برزیل ، فلوریدا ، هاوایی ، كلمبیا ، جمهوری دمنیكن ، سنگاپور و مالزی دردست است .

گمان می شود كه تند باد دریایی سهمگین دیوید ( Huricane  David  ) كه در 1979 جمهوری دمنیكن (Dominican  Republic  ) را درنوردید ، باعث فرار ماهی فایتر از مزارع پرورشی و یا آبزی دان های شخصی به آبهای آلوده رودخانه Rio ozama   (رودخانه ای در جنوب این جمهوری ) شده و سبب فراوانی این ماهی در منطقه گردیده است .)

    زیستگاه ماهی جنگجوی سیامی شامل آبهای شیرین راكد ، باتلاقی ، لجن زارها ، آبهای با جریان كند ، زمین های سیلابی ، كانال ها ، مزارع كشت برنج ، رودخانه های كوچك و بزرگ و است .

 خوراك ماهی در این مناطق بیشتر شامل زئوپلانكتون ها ، لارو و تخم پشه و سایر حشرات است .

ماهی B. splendens   نخستین بار در سال 1874 به فرانسه و در سال 1910 به ایالات متحده آمریكا وارد شد .

ورود نمونه باله بلند و اصلاح شده ( به گزین ) آن به آمریکا نیز به سال 1927 باز می گردد . محققین عقیده دارند كه ماهی فایتر 2 بار به روسیه وارد شده . یك بار در سال 1896 و دیگری در سال 1948 . كه بار دوم احتمالا مربوط به ماهی رنگارنگ و دم بلند اصلاح شده است .

 باله پشتی ماهی فایتر دارای 4 خار و 6 شعاع نرم و باله مخرجی آن شامل 5 خار و 25 شعاع نرم است . در باله شكمی یك خار و 5 شعاع منشعب داشته و باله سینه ای دارای 12 شعاع نرم می باشد .

 تعداد فلس های خط جانبی در جنگجوی سیامی 30 عدد گزارش شده و این در حالی است كه برخی معتقدند كه خط جانبی در این ماهی دیده نمی شود !

تعداد مهره های ماهی   B . splendes  29 تا 34 عدد محاسبه شده .             

 نكته مهمی كه در مورد ماهی فایتر وجود دارد این است كه در محیط زیست طبیعی ، شكل ماهی با آنچه كه امروزه در آكواریوم فروشی ها دیده می شود متمایز است . این دگرگونی به ویژه در مورد اندازه و شكل باله ها بسیار چشمگیر است . باله ها در ماهی اصلی كوتاه و فقط نوك عقبی باله مخرجی كمی بلند است .

بیشینه درازای این ماهی را 5/6 سانتی متر ذكر می كنند ولی بدون شك این عدد تحت تاثیر به گزینی های صد ساله تغییر كرده است . همچنین طول عمر این ماهی نیز 2 سال برآورد شده . و این در حالی است كه یكی از منابع تجربه نگهداری یك ماهی فایتر برای مدت 5 سال را ذکر می کند و طول عمر این ماهیان را 7 سال بیان می كند .

    در مورد نام عمومی این ماهی و این كه چرا به جنگنده شهره شده ، حكایات بسیاری وجود دارد .

    آقای دکتر عمادی بازگو می كند ؛ در یكی از نوشته های مربوط به جنگ ماهی های سیامی آمده است كه 2 نفر كه می خواهند روی ماهی های خود شرط بندی نمایند ، هر یك ماهی خود را در بطری دهان گشادی گذاشته و بطری ها را روبروی یكدیگر با كمی فاصله قرار می دهند . ابتدا یكی از ماهی ها به طرز زیبایی تمام باله های خود را باز كرده و حالت جنگجویانه ای به خود می گیرد . ماهی دیگر نیز همان كار را انجام می دهد . در همین زمان هر یك از ماهی ها چندین بار تغییر رنگ داده و سرانجام یكی از ماهی ها از شدت خشم می تركد .

 كسیكه ماهی او نتركیده است برنده مسابقه محسوب می شود . البته آنچه خواندید هرگز رخ نمی دهد .

      

 

ماهی نر B. splendens  به محض دیدن نرهای دیگر حالت حمله به خود گرفته و پس از افراشتن باله ها و سر پوش آبششی به آنها حمله می كند .

این ماهی با دندان های مخروطی كه در آرواره ها دارد باله های نرهای دیگر را ریش ریش كرده و به بدن آنها حمله ور می شود . خسارات جبران ناپذیری كه پس از از بین رفتن باله ها و جدا شدن فلس ها ایجاد می شود معمولا به مرگ ماهی ناتوان تر و گاهی مرگ هر دو ماهی منتهی می شود .

     ایلین می نویسد كه در تایلند از این نوع ماهی های جنگجو به مقدار زیاد وجود دارد كه آنها را برای جنگ تن به تن آماده می كنند . برای اینكه ماهی قوی شود آن را در ظرف بزرگی می گذارند و آب را به چرخش در می آورند . این عمل باعث می شود كه ماهی در مقابل جریان آب مقاومت كرده و نیرومند شود .

جالب است كه ماهی جنگجوی سیامی حتی در مقابل تصویر خود در آیینه واكنش تهاجمی نشان می دهد .

در بسیاری از فروشگاههای این ماهی , در زمان فروش ؛ آیینه ای در كنار تنگ حاوی آن قرار می دهند تا ماهی باله های خود را افراشته كرده و زیبایی اش دو چندان شود .

 همانطور كه پیش تر اشاره كردم ماهیان نر این گونه را می توان با توجه به رنگ های دل ربا و درخشان و باله های بلند از ماده ها كه بدرنگ ( معمولا كرم و خاكستری ) و كوتاه باله هستند تمیز داد .

همچنین مجرای تخم ریزی یا Oviposter که مانند لوله ای بیرون می زند , در فصل  تخم ریزی فقط در ماهی های ماده و به صورت برآمدگی سفید و کوچک دیده می شود . این برآمدگی در بین باله شکمی و مخرجی جای دارد .                

گزارش شده که در جلو باله مخرجی ماهیان ماده ، دانه های سفیدی وجود دارد كه شبیه تخم است .

سن بلوغ ماهی جنگجوی سیامی كمتر از یك سال و احتمالا 4 تا 6 ماهگی است و كم ترین زمان دو برابر شدن جمعیت این ماهی 15 ماه است . البته این اعداد به دما و شرایط زیستی وابسته اند .

تكثیر این ماهی در آبی نسبتا اسیدی و سبك رستگارتر است .

 بهتر است كه آكوآریم سر پوشیده و دمای آن 25 درجه سانتی گراد باشد .

نكته مهم در تكثیر ماهی فایتر _ و بیشتر گورامی ها _ كاهش ارتفاع آب آبزی دان به حدود 20 سانتی متر است .

 در زمان بلوغ و آمادگی تولید مثل , ماهی نر اقدام به ساختن لانه ای از حباب هوا می كند و این آغاز رفتار لانه سازی مشخص کننده زمان مناسب اضافه كردن ماهی ماده به آكوآریوم است . بهتر است که آبزی دان این ماهیان حاوی گیاهان شناور و گیاهان پهن برگ آبی باشد .

 

    

 

 همچنین آب کهنه یا آبی که با محلول آکوآ سیف شرکت تترا مخلوط شده است برای ماهیان بهتر است .

وسعت لانه حبابی ماهی B . splendens   حدود 10 سانتی متر مربع است .

        

 اگر نر بالغ شروع به لانه سازی نكرد می توان با افزایش جزئی دما و جایگزینی مقداری از آب آبزی دان , وی را وادار به لانه سازی نمود . پس از این مرحله نوبت به اضافه كردن ماهی ماده به آبزی دان می رسد .

سپس رقص آئینی و جفت گیری ماهیان انجام شده و تخم ریزی صورت می گیرد .

در این زمان باید ماهی ماده را حتما از آكوآریوم خارج نمود تا مورد جفای ماهی نر قرار نگیرد .

هماوری ماهی فایتر از 100 عدد تا 700 عدد تخم متفاوت است . ولی می توان عدد 390 تخم را به عنوان هماوری متوسط این ماهی گزارش نمود .  

 در دمای 27 تا 30 درجه سانتی گراد انكوباسیون تخم ها 36 تا 24 ساعت به درازا می كشد .

همچنین 2 روز باید بگذرد تا نوزادان ماهی فایتر شروع به شنای آزاد كنند .

ماهی فایتر ماده در یك سال چند بار تخم ریزی كرده و بنا بر گزارش اكسلرود این ماهی را می توان پس از بالغ شدن ، هر ماه وادار به تخم ریزی نمود .

معمولا یك هفته اول پس از شنای آزاد , از نوزادان ماهی فایتر با نم رویان (اینفوزوئر ) و از آن به بعد ـ یعنی حدودا از روز دهم تولد ـ با ناپلیوس گوشواره آبی پذیرایی می شود .

با این رژیم طول ماهیان در یك ماهگی به 5/1 سانتی متر می رسد .

 نكته بسیار مهم در مورد ماهی جنگجوی سیامی این است كه باید ماهیان نر را پیش از سه ماهگی از هم جدا کرده و هر كدام را در ظرف جداگانه ای پرورش داد زیرا در غیر این صورت شروع به جنگ كرده و هیچكدامشان زنده و سالم نمی ماند . در سه ماهگی كه ماهی حدودا سه سانتی متر طول دارد ، نرهای جوان را   می توان از باله مخرجی بلندشان شناخت .

در مورد مراقبت والدینی در این ماهی گزارش شده كه ماهی فایتر نوزادانش را نمی شناسد و می شود به لانه حبابی و نوزادان تحت پاسداری اش نوزادان ماهی فایتر دیگری را اضافه نمود (همین رفتار در برخی پرندگان نیز وجود دارد ) . از دیگر سو اگر ماهی نر را نوزادانش جدا كرده و پس از چند روز وی را به مخزن حاوی فرزندانش باز گردانیم ، آنها را خواهد خورد .

    در تایلند به نوع دم بلند و اصلاح شده ماهی جنگجوی سیامی ، Pla  Kat  Khmer  می گویند . از لحاظ مفهومی واژه Pla   به معنی ماهی (Fish  ) ،  kat  به معنی گاز گیرنده ( Biting  ) و Khmer  به معنی كامبوج (Cambodia  ) است . 

این عبارت نشانگر این است كه نمونه باله بلند و گزینش شده ماهی B. splendens   از كامبوج به سایر نقاط و دست كم به تایلند رفته است .

و همچنین به گاز گرفتن این ماهی اشاره می کند , رفتاری که گاهی در زمان غذا دادن به ماهی فایتر رخ می دهد .

تغذیه تخصصی ماهی فایتر

    هرچند که ماهی فایتر هر نوع غذایی را می پذیرد و از مگس و دل گوسفند و آرتمیا تا کاهو و پولکی های گیاهی می توان به او داد ولی شاید یکی از بهترین غذاهای پیشنهادی برای این ماهی کرم خونی باشد زیرا در زیستگاه طبیعی نیز بخش زیادی از غذای ماهی را همین لارو حشرات تشکیل می دهد .

در کنار شرکتهای گوناگونی که غذای ویژه برای ماهی فایتر درست می کنند ؛  شرکت آلمانی تترا اقدام به ساختن دو غذای اختصاصی برای ماهی فایتر کرده که تترا بتا (Tetra Betta) و بتا مین (BettaMin) نام دارند . خصوصیت این غذا ها این است که باعث زیبا و بهتر شدن رنگ ماهی فایتر و همچنین رشد سریع و بهتر باله های این ماهی میشوند . همچنین دارای مقدار پروتئین بالا بوده و فرمولاسیون آنها مانند غذایی است که ماهی بتا در محیط طبیعی برای خوردن انتخاب می کند . باید اضافه کنم که در فرمول غذایی غذای بتامین آرتمیا نیز وجود دارد .

نوش جان !